Groeten uit Huins

Onze thuisbasis Phlox laat deze zomer het dorp Húns in oude ansichtkaarten zien. Uit de collectie van de Húnser molenaar Durk Posthumus is een selectie gemaakt van momenten waarop de tijd even stil stond. In zwart wit nog. Het toont het dorpsleven als een zelfstandig functionerende gemeenschap, met boeren, middenstanders, een kerk, café en een dorpsschool. Het was destijds niet ongebruikelijk dat er in bijna ieder dorp wel een middenstander was die van dat dorpsleven een ansichtkaart liet maken.

Daarnaast is het kleurrijke schilderij te zien dat Jentsje Popma in 1991 maakte van Húns. Dit ter ere van zijn 100e verjaardag. En als erkenning voor het feit dat Popma al in een vroeg stadium inzag dat het Friese boerenlandschap zoals hij dat kende, aan het verdwijnen was. Hij heeft de schoonheid daarvan nog in veel schilderijen vast kunnen leggen. In de Grote Kerk in Leeuwarden is deze zomer een overzichtstentoonstelling van Jentsje Popma zijn werk te zien.

Van het Húnser schilderij zijn kunstafdrukken gemaakt en uiteraard is er nu ook een ansichtkaart van te krijgen, beide uitgegeven door Phlox.

‘Groeten uit Huins’: van 10 juli t/m 11 september, iedere zaterdagmiddag van 13.30 -17.00 uur.

insta@Phlox.frslnd / m. 0641268630

Kuikenalarm

Het loopt hier over van de weidevogelkuikens. We komen ze ook op allerlei onverwachte plekken tegen’, hoor ik van een weidevogelcoördinator. Na de tellingen van eind mei komen uit diverse weidevogelpolders juichende geluiden. De voordelen van een koud voorjaar en tevens een fijne opsteker voor boeren en vrijwilligers!

’15 juni-startschot verruilen voor (kuiken)alarmbel’

Het is 15 juni geweest en mooi weer, het startschot voor het maaien van rustpercelen. Mag ik toch even wijzen op de kans op onweer en een wijze relativering in de brochure van Koeien en Kruiden. “Op 15 juni mag je maaien, maar het hoeft niet”, zeggen Rick en Kees Boon uit Delfstrahuizen. Zonodig wachten zij tot juli, want ze willen kraakdroog hooi. Op veel plekken kunnen we het startschot van 15 juni ook beter even inruilen voor de (kuiken)alarmbel.
De gruttokuikens van begin mei kunnen vliegvlug zijn, maar de latere en de kuikens uit herleg nog niet. En er zitten nog late Tureluurs en zomertalingen op het nest. Goed beslissen begint weer met  goede informatie over waar vogelgezinnen zitten en waar nog vogels broeden. Je hoeft maar even een perceel in te lopen en alarmvogels te tellen en je weet wat er speelt.

Je hoeft maar even een perceel in te lopen en alarmvogels te tellen en je weet wat er speelt.

Zijn het er veel, laat een perceel dan toch nog een week staan. Zijn het er enkele, dan is verjagen naar beweide percelen en gemaaid land een optie, mits dat goede alternatieven zijn. Beweid grasland is dit seizoen vaker van grote betekenis geweest als overbrugging. Ik roep het ook nu weer: maai het asjeblieft niet schoon, het is van grote waarde voor de vogels. Heb je weinig alternatieven in de buurt, laat dan vakken of stroken staan en doe dat bij voorkeur langs slootranden.

Veel veehouders maken net als Boon nog het liefst hooi van het natuurgras, want dan heb je smakelijk voer en geen last meer van broei. Inkuilen kan echter ook en dan is de conservering nog het beste als je het bij 40% drogestof inkuilt en niet met 55 tot 70%. Dan moet je het al na een dag oppakken anders wordt het te droog. Weinig schudden en een korte veldperiode heeft als voordeel dat je minder witbolzaden verspreidt. Zorg wel voor tijd en gewicht om grondig aan te rijden en dek het ook letterlijk heel ‘grondig’ af om broei te voorkomen.

Met gevleugelde groet,

 

 

 

Tips:

  • Maai met lage snelheid, loer op kuikens, verjaag ze. En maai altijd van binnen naar buiten!

Moet je hooi oppakken voor het kraakdroog is, dan kun je het in folie veilig stellen. Kies wel voor extra wikkelingen, vanwege de ‘prik’ van het stengelige spul.

Oproep start nieuwe studiegroepen!

Je hebt de afgelopen tijd vast gehoord over de SABE-regeling, de adviesvoucher? Daarmee kun je individueel een voucher krijgen voor adviesvragen over NIL. Onze ervaring is, dat boeren veel van boeren (willen) leren en met elkaar willen praten en leren over wat Natuurinclusieve landbouw is en hoe je het toe kunt passen. Om dan uiteindelijk ook bij elkaar te komen kijken hoe dat uitpakt. Dit kan eventueel ook met een Sabe-subsidie.

LLF organiseert voor groepen agrariërs studiegroeptrajecten over Natuurinclusieve landbouw: van introductiegroepen tot groepen die al actief bezig zijn met de toepassing van NIL. Mocht jij geïnteresseerd zijn om deel te nemen in een (nieuwe) studiegroep voor NIL, meld je dan bij ons aan. Maar wacht niet te lang. We hebben momenteel plek voor 2 groepen van elk maximaal 15 deelnemers. Deze groepen willen we dan opnemen in een SABE-subsidieaanvraag. De start, bij goedkeuring van de aanvraag, zal zijn in januari 2022. Aanmelden kan tot 17 juli 2021.

Voor meer informatie of aanmelding: info@livinglabfryslan.frl

P.S.: geef bij je aanmelding graag aan of je jezelf een “beginner” zou willen noemen of dat je al wat aspecten van NIL toepast.

 

 

Hoger maaien

Maaien, drogen, opschudden, harken, van het land afhalen, inkuilen; smoordruk hebben de boeren het momenteel! Pas heel laat dit jaar kon de 1e snede van het land worden gehaald.

 

Hergroei gras sneller bij hogere stoppel

Voor alle boeren: Wist je dat hoger maaien een vlottere hergroei heeft en uiteindelijk tot een veel hogere grasopbrengst per hectare leidt? De foto met klomp is drie dagen na het maaien door Peter Oosterhof gemaakt. Bladgroen sparen = energie vergaren. Niet op alle percelen kun je nu hoog maaien, omdat het gras zo hoog en dicht is. Dan wil het immers niet goed maaien.
 
Op deze foto is op 12 cm met een dubbele messenbalk gemaaid. Bij zwaardere liggende snedes lukt dit niet. Dan wordt op 7 cm gemaaid. Er is nu nog een set van 10 cm in bestel.

Maaien bij 5 – 7 cm hoogte geeft na 2 weken al een verschil van 5 cm gewas! Na 3 weken zelfs 7 cm. Op het eerste maaimoment haal je circa 200 kg droge stof per ha extra. Maar na die eerste ronde mis je in 3 weken tijd vervolgens bijna 500 kg droge stof, iets waar je eigenlijk weinig voor hoeft te doen. Koeien kunnen eerder in de naweide en een volgende maaisnede groeit veel makelijker. Hierdoor zullen de mineralen uit meststoffen ook veel beter benut worden.

Maaimachines juist afstellen

Dit is belangrijk, overleg indien nodig met de loonwerker. Nog belangrijker is om tijdens het maaien de controle in het veld goed en regelmatig uit te voeren. Vaak blijkt de afstelling op het erf een ander beeld te geven.

Conclusie: wees kritisch op de afstelling van de maaimachine, controleer deze goed en pas indien nodig aan. Gewenste maaihoogte is 6 – 7 cm in het voorjaar en 7 cm in de zomerperiode.

Rennen, springen, vallen en weer opstaan

Ik zie de grote maai- en inkuildrukte en hoor in mijn hoofd spontaan dat liedje van Herman van Veen: ‘We moeten rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan!’ En dus gaan jullie mijn stukje misschien pas later een keer lezen. Geeft niks, want over ‘maaien met weidevogelverstand’ heb ik je genoeg verteld!

‘Rennen, springen, vallen, opstaan’, dat is hoe de jonge kieviten, tureluurs en grutto’s jagen op insecten. Kievitkuikens pikken prooien van de grond: loopkevers, kortschildkevers, insectenlarven, spinnen. Kuikens van grutto en tureluur pikken vliegende insecten, snuitkevers en ook spinnen uit het gewas.
Wist je dat een gruttokuiken van een week 600 insecten per uur vangt, tot een totaal van 4800 per dag? Een week later meer dan 7000 per dag! Uit onderzoek blijkt dat niet zozeer het aantal insecten van betekenis is voor jeugdgroei, maar vooral voldoende grote insecten van meer dan 4 mm. Zoals hommels, bijen en wespen, maar ook sprinkhanen, langpootmuggen en grotere spinnen.

‘wereld van verschil met vorig voorjaar’

En wat gaat het goed! Dit is een wereld van verschil met vorig voorjaar. De nattigheid zorgde voor rust, meer voedsel op de bodem en het gewas heeft langer een open stand gehad. Gunstig voor de kievitkuikens. Voor de grutto’s en tureluurs komt de warmte als geroepen, want nu begint het te zoemen van vliegende insecten.
Na het grote maaien, moeten de jonkies het hebben van het kruidenrijke gras met uitgestelde maaidatum èn de beweide percelen niet te vergeten. Onderzoek in het project ‘Koeien en Kruiden’ laat zien dat kruidenrijk gras uitblinkt met meer grote insecten van boven de 4 mm èn doorgaans een grotere variatie in soorten heeft.

 

 

 

 

 

 

 

 

Er valt nog veel te sleutelen, te leren en te onderzoeken om de omstandigheden voor kuikens nóg veel beter te maken, zo blijkt. Hoe te zorgen voor een open en ‘doorwaadbaar’ gewas? Hoe te zorgen voor aaneengesloten bloei van mei tot en met eind juni? Voorbeweiden, geen kunstmest-stikstof erop, hogere waterstand, het zijn dingen die in elk geval goed werken. Perceelsranden blijken trouwens vanzelf al soortenrijker en vochtiger. En randenbeheer is kinderlijk eenvoudig en kan overal! Lees meer over Koeien en Kruiden in magazine Koeien en Kruiden. Dit wordt een recordjaar, een leerjaar, een jaar van: ‘opstaan en weer doorgaan’.

Met gevleugelde groet,

Tips:

  • Beweide percelen zijn van grote waarde in het weidevogelmozaïek. Ga ze niet schoonmaaien, laat de ‘voddigheid’ lekker staan.
  • Randenbeheer is simpel, kansrijk en goedkoop. Begin er meteen mee: blijf met mest en kunstmest drie meter van de sloot af en maai ze mee met reguliere snedes. Laat in het voorjaar die randen dan weer staan.
  • Heb je een schraler perceel met weinig kruiden, denk eens na over inzaai met een weidevogelmengsel

 

Living Lab Fryslân: ‘Zoeken naar natuurinclusief melkstalsysteem lastig’

Meerdere melkveehouders zijn op zoek naar het best passende natuurinclusieve stalsysteem. Veertien Friese boeren deelden hun ideeën hierover afgelopen jaar. Vanuit Living Lab Fryslân tekende consulent Ysbrand Galama hun bevindingen op.

Welke drijfveer delen deze melkveehouders?

‘Een flink aantal staat voor de uitdaging om nieuw te moeten bouwen. Bijvoorbeeld omdat de stal en stalvloer verouderd zijn. Maar allemaal zijn ze ervan overtuigd dat vaste mest en gier scheiden en apart aanwenden beter is voor het bodemleven dan drijfmest. Bovendien beperkt het primair scheiden van mest en urine de vorming van ammoniak enorm.’

 

Bron: Langs de Melkweg

“Je zou wensen dat er vanuit de overheden meer lef wordt getoond richting boeren die willen investeren in nieuwe, veelbelovende stalsystemen.”

Ysbrand Galama, consulent Living Lab Fryslân

Wat is het best passende natuurinclusieve stalsysteem?

‘Die vraag staat nog open. Er zijn verschillende stalvloeren op de markt; dichte betonvloeren of met rubber om over nieuwe of bestaande roostervloeren te leggen. Deze zijn veelbelovend, maar er moet nog veel meer worden getest. Het schort aan kennis en financiële middelen om die kennis uit te breiden en goede ideeën in de praktijk te testen.’

Voldoen de huidige subsidieregelingen niet?

‘Klopt, die zijn veel te complex voor de vragen van deze boeren en sluiten daardoor echt onvoldoende aan op de praktijk. Daarbij speelt dat overheden, die vergunningen moeten afgeven, vaak eerst enthousiast zijn als boeren plannen presenteren om te willen investeren in een meer natuurinclusieve manier van boeren. Maar als puntje bij paaltje komt, worden ze huiverig en houden ze de boot af. Dit type stalbouw past niet in de bekende en geijkte hokjes.

Werkt dat demotiverend?

‘Helaas wel ja. Het motiveert totaal niet om voorloper te zijn op dit gebied als provincies en gemeenten zich zo huiverig opstellen. Je zou wensen dat er vanuit de overheden meer lef wordt getoond om boeren die willen investeren in nieuwe, veelbelovende systemen voor natuur en milieu, de ruimte te bieden.’

Het hele rapport van Ysbrand Galama is hier te lezen.

Bron: Living Lab Fryslân: ‘Zoeken naar natuurinclusief melkstalsysteem lastig’ – Nieuwe Oogst

Overhandiging poster in Holwerd

Afgelopen zaterdag werd de poster / visual ‘Bioferskaat op it boerehiem: ‘Sa kin dat’ overhandigd aan de familie Broersma in Holwerd door burgemeester Kramer van de gemeente Noardeast Fryslân. De poster is een co-productie van Living Lab samen met Landschapsbeheer Friesland (LbF). Naast de overhandiging werd er gezamenlijk een aantal struiken geplant om de biodiversiteit op het boerenerf te vermeerderen. Na afloop van de handeling vond er een ronde tafel dialoog plaats in de woonkeuken van de familie Broersma. Aanwezige partijen waren:

  • Gemeente Noardeast Fryslân
  • LLF
  • LbF
  • Agrarisch collectief Waadrâne
  • Familie Broersma

Campagne: Fryslân kleurt

Deze bijeenkomst vond plaats op 22 mei, de Internationale dag van de biodiversiteit. Op deze dag lanceert Living Lab haar campagne Fryslân kleurt door samenwerking met 15 – 20 andere partijen. Fryslân kleurt – Living Lab Fryslân (livinglabfryslan.frl)

Meer biodiversiteit ontstaat door meer variatie op het erf in de vorm van bomen, struiken, bloemrijke gazons en waterpartijen aan te brengen. De familie Broersma heeft geen boerderij in bedrijf, maar wil als particulier het erf weer als vanouds ‘aankleden’ en grijpt deze kans aan op deze wijze een bijdrage te leveren aan het vermeerderen van de biodiversiteit.

De erven zijn de afgelopen decennia steeds groter geworden. Dit biedt kans en voor meer bedrijfseconomische zaken, maar ook voor meer biodiversiteit!

Samenwerking

Living Lab heeft samen met Landschapsbeheer Friesland  (LbF) uitgedacht hoe een erf idealiter kan worden ingericht. LbF heeft een belangrijke adviserende rol voor de inrichting van het erf. Het project waar het erf in Holwerd deel van uitmaakt heet ‘Herstel Agrarisch Cultuurlandschap Fryslân’. LbF richt zich m.n. op de erfinrichting, LLF op de biodiversiteit die hiermee aangetrokken wordt.

Een foto-compilatie van de inspirerende middag:

Overhandiging poster in Wergea

Afgelopen zaterdag werd de poster / visual ‘Bioferskaat op it boerehiem: ‘Sa kin dat’ overhandigd aan boer De Wit in Wergea door wethouder Wassink van de gemeente Leeuwarden. De poster is een co-productie van Living Lab samen met Landschapsbeheer Friesland (LbF). Naast de overhandiging werd er gezamenlijk een iep geplant om de biodiversiteit op het boerenerf te vermeerderen. Voorafgaand aan de handeling vond er een ronde tafel dialoog plaats in de woonkeuken van de familie De Wit. Aanwezige partijen waren:

  • Gemeente Leeuwarden
  • LLF
  • LbF
  • Agrarisch collectief It lege Midden
  • Familie de Wit

Campagne: Fryslân kleurt

Deze bijeenkomst vond plaats op 22 mei, de Internationale dag van de biodiversiteit. Op deze dag lanceert Living Lab haar campagne Fryslân kleurt door samenwerking met 15 – 20 andere partijen. Fryslân kleurt – Living Lab Fryslân (livinglabfryslan.frl)

Meer biodiversiteit ontstaat door meer variatie op het erf in de vorm van bomen, struiken, bloemrijke gazons en waterpartijen aan te brengen. De familie De Wit doet al veel aan natuurinclusieve landbouw, maar grijpt deze kans aan om vooral het erf nu ook een boost te geven door meer struiken en bomen te planten.

De erven zijn de afgelopen decennia steeds groter geworden. Dit biedt kans en voor meer bedrijfseconomische zaken, maar ook voor meer biodiversiteit!

Samenwerking

Living Lab heeft samen met Landschapsbeheer Friesland  (LbF) uitgedacht hoe een erf idealiter kan worden ingericht. LbF heeft een belangrijke adviserende rol voor de inrichting van het erf. Het project waar het erf in Wergea deel van uitmaakt heet ‘Herstel Agrarisch Cultuurlandschap Fryslân’. LbF richt zich m.n. op de erfinrichting, LLF op de biodiversiteit die hiermee aangetrokken wordt.

Een foto-compilatie van de inspirerende ochtend:

 

Biodiversiteit rondom boerderij

Living Lab Fryslân en Landschapsbeheer Friesland hebben de handen ineen geslagen om te komen tot een visuele uiting waar biodiversiteit op en rondom het boerenerf centraal staat. Meer biodiversiteit ontstaat door meer variatie op het erf in de vorm van bomen, struiken, bloemrijke gazons en waterpartijen. Hier hebben veel insecten, vogels en zoogdieren baat bij. De erven zorgen op die manier voor voedsel, beschutting en nestgelegenheid en ze worden tegelijkertijd belangrijke stepping stones (oases) in het landschap. Ze vormen als het ware een verbinding tussen andere, grotere leefgebieden.

De poster biedt in één overzicht veel duidelijkheid en we merken nu al dat de poster als het ware als een soort van praatplaat ingezet kan worden. De visuele uiting brengt de dialoog binnen boerenfamilies, tussen boeren, natuur- en landbouworganisaties, overheden etc. op gang.

De erven zijn de afgelopen decennia steeds groter geworden. Dit biedt kansen voor meer bedrijfseconomische zaken, maar ook voor meer biodiversiteit. Juist qua biodiversiteit valt hier nog veel te winnen. Daarom hebben Living Lab Fryslân en Landschapsbeheer Friesland  gezamenlijk uitgedacht hoe een erf idealiter kan worden ingericht, zodat het een boost aan biodiversiteit oplevert. Vanuit beide expertises is de aanzet gedaan om te komen tot de invulling van diverse elementen op een landschappelijke, verantwoorde manier. De variatie op het erf heeft een enorme aantrekkingskracht op insecten, vogels en zoogdieren.

22 Mei: Internationale dag van de Biodiversiteit

22 mei is door de VN uitgeroepen tot de Internationale dag van de Biodiversiteit. Dat is dan ook de dag dat de eerste posters uitgereikt gaan worden. De familie De Wit in Wergea en de familie Broersma in Holwerd ontvangen de eerste exemplaren en er worden op die dag streekeigen bomen en struiken geplant.

Op beide locaties heeft Landschapsbeheer Friesland een belangrijke, adviserende rol. Het erf in Wergea maakt bijvoorbeeld onderdeel uit van het project ‘Herstel Agrarisch Cultuurlandschap Fryslân’, een project waarin ca. 100 boerenerven worden hersteld. In Wergea is wethouder Wassink van de gemeente Leeuwarden aanwezig bij de presentatie en overhandiging. In Holwerd is burgemeester Kramer van de gemeente Noardeast-Fryslân aanwezig.

Living Lab helpt Friese boeren om te komen tot een bedrijfsuitvoering met meer biodiversiteit in combinatie met een goede boterham.

De poster
De ontwikkelde poster geeft visueel weer wat er zoal mogelijk is, hoe de verschillende elementen kunnen worden toegepast en vooral ook welke biodiversiteit dit oplevert. De uiting dient ter inspiratie en sluit aan bij de structuurvisie van de provinsje Fryslân ‘Grutsk op ‘e romte’. Voor meer informatie en inspiratie wordt men via de uiting doorverwezen naar  http://livinglabfryslan.frl/biodiversiteitrondomboerderij

U kunt de poster hier downloaden als PDF-bestand.

Indien u een aantal posters wilt ontvangen, dan kunt u ze op een woensdag ophalen bij onze locatie in Húns. Vooraf kunt u het beste even bellen om voor de zekerheid af te stemmen of we aanwezig zijn (06 83 98 00 00).

Onderdeel van campagne Fryslân kleurt

Deze presentatie maakt onderdeel uit van de Frieslandbrede campagne ‘Fryslân kleurt’, kijk op: Fryslân kleurt – Living Lab Fryslân (livinglabfryslan.frl)

 

 

Landbouwadviespool gaat van start

Voor Friese boeren met bedrijfsspecifieke kennisvragen over natuurinclusieve kringlooplandbouw is de afgelopen periode een Landbouwadviespool (LAP) opgezet door provinsje Fryslân in samenwerking met Living Lab Fryslân als coördinerende partij. De pool is een netwerk van onafhankelijke adviseurs die Friese boeren op hun erf helpt bij natuurinclusieve landbouw (NIL). Hiermee sluit Fryslân aan bij initiatieven vanuit LNV om kennis over verschillende aspecten van NIL op het boerenerf te brengen.

Beide organisaties ervaren dat steeds meer boeren in Fryslân bezig zijn met natuurinclusieve landbouw (NIL) of daar meer concrete kennis over willen krijgen. NIL vergt vaak extensiever gebruik van grond of op een andere wijze met de bodem omgaan. Onafhankelijke adviseurs kunnen nu de vragen van boeren beantwoorden. Zij doen dit met ondersteuning van een netwerk van organisaties zoals de agrarische collectieven, landbouw- en natuurorganisaties, It Wetterskip, kennisinstellingen en de provincie Fryslân. Voorbeeldvragen kunnen zijn: Hoeveel kruidenrijk grasland is inpasbaar in de bedrijfsvoering? Hoe verbeter ik de bodemstructuur? Is mijn bedrijf niet te intensief om met NIL aan de slag te gaan? Zou ik meer in moeten zetten op andere teelten naast gras en mais?

Pool compleet en site live

Inmiddels maakt een gevarieerde groep van sterk inhoudelijke, onafhankelijke adviseurs deel uit van de pool om boeren te helpen met hun specifieke kennisvragen om stappen richting NIL te zetten. Sinds deze week staat de site www.lap.frl live. De komende periode wordt de site steeds meer gevuld worden met praktijkcases, inspirerende voorbeelden en kennis uit studiegroepen, zodat een grotere groep boeren de vruchten plukt van reeds opgedane kennis.

Gedeputeerde Klaas Fokkinga gaf eerder dit jaar aan: “As provinsje wolle wy de oergong nei in natuerynklusive omrinlânbou mear gong jaan. Op it boerehiem komme in soad maatskiplike fraachstikken byinoar. Tagelyk moat dêr ek in goed stik brea fertsjinne wurde. Hokker plan makkest dan foar de kommende jierren? Wat is ienfâldich te feroarjen of ta te passen? Hoe hâlde guon dingen mei-inoar ferbân? Wat betsjut dat ekonomysk? Mei dizze Lânbou-advyspool besykje wy de Fryske boer by dy transysje op syn hiem te stypjen. Dat is in hiele moaie ûntwikkeling!”

Projectleider Gerrie Visser van Living Lab Fryslân vertelt: ‘Er komen bij ons veel vragen van boeren binnen over tal van onderwerpen aangaande NIL. Financieel gezien levert NIL de boer niet meteen meer op, maar wel veel meer biodiversiteit. Waar externe kennis vaak bij kan helpen is om vanuit een integrale, vernieuwende blik naar de totale bedrijfsvoering te kijken en op deze wijze te kijken naar meer ruimte voor biodiversiteit en een gezond verdienmodel’.