Living Lab present in Eerste en Tweede Kamer deze week

Afgelopen week was er veel te beleven in Friesland tijdens de Soil Food Week. Daarnaast waren voorzitter van Living Lab Albert van der Ploeg en voormalig programmaleider Wiebren van Stralen in Den Haag om de kamerleden toe te spreken over natuurinclusieve landbouw.

Lees hier de toespraak van Wiebren van Stralen tijdens de bijeenkomst van Eerste Kamer en de statenleden van Friesland en Zeeland: Inleiding Eerste Kamer 10102018

Lees hier de inbreng van Living Lab Fryslan die voorzitter Albert van der Ploeg toelichte tijdens de rondetafel over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid: Positionpaper Gemeenschappelijk Landbouwbeleid – Tweede Kamerhttps://www.tweedekamer.nl/…/document?…%20hoorzitting%2Frondetafelgesprek%2…

Kom jij ons Living Lab versterken?

Living Lab Fryslan is de aanjager van natuurinclusieve landbouw in Friesland. We willen boeren en anderen inspireren om te werken aan verdienmodellen voor goed voedsel en rijke biodiversiteit. We zijn in 2016 begonnen en in september 2018 start onze tweede fase van 2 jaar. In verband met vertrek van onze programmaleider en een grotere formatie, zijn we per direct op zoek naar nieuwe krachten.

Kom jij onze missie versterken? Lees dan snel onze vacatures en reageer uiterlijk 7 september!

Op dit moment zijn we op naar (een) projectleider(s) en een communicatiekracht om ons team te versterken:

Vacature projectleider

vacature communicatiemedewerker

Land van melk en honing

Deze Bijbelse uitdrukking voor Israël – het goede land van overvloed- doet mij denken aan de overvloed in ons eigen Nederland. En een overvloed aan melk produceren we in ons kikkerlandje zeker, wanneer je kijkt naar de productie per hectare landbouwgrond. De afgelopen jaren werd vanuit het buitenland met een mengeling van verbazing en verwondering gekeken naar de ontwikkelingen in de Nederlandse melkveehouderij. Het leidde tot veel vragen van buitenlandse journalisten, zeker nadat deze ‘melkbubbel’ klapte bij het doorbreken van het fosfaatplafond. In de kern is veel van de huidige problematiek een gevolg van lineair denken. Door extra voer aan koeien te geven, ontstaat per kilo voer meer melk, maar tegelijk blijft er meer mest over waar geen plek voor is op het eigen land. Een restproduct waar je buiten het eigen bedrijf weer een oplossing voor moet zoeken. In de natuur bestaat afval niet, daar is een restproduct weer voedsel voor volgende productiecyclus. Een boerenbedrijf is het krachtigst door juist vele natuurlijke kringlopen samen te brengen -denk aan het logo van de Olympische spelen- en gezond en smaakvol voedsel opleveren in een divers landschap.

Dan kom ik van melk(productie) onvermijdelijk op de honing. Dat het met de insecten bergafwaarts gaat is niemand ontgaan in het afgelopen jaar. Het monotone grasland waarin weinig bloemen bloeien speelt zeker een rol in die teruggang, naast alle andere invloeden. Naast deze alarmerend trends van minder diversiteit is te zien dat ook het aantal boeren in ons landschap drastisch terugloopt. Ik denk dat er een verband is. Wanneer de boer en het vee uit het landschap verdwijnen, dan doet eentonigheid haar intrede.

Lees meer

Samen aan de slag met biodiversiteit

Dairy Campus en Living Lab Fryslân gaan samen verkennen hoe ze de boer, burger en koe verder kunnen brengen naar meer biodiversiteit. Voor het komende jaar hebben ze verschillende activiteiten op de agenda staan.

Activiteiten voor boeren, studenten en andere geïnteresseerden, kijk op de site van Dairy Campus

 

Groen Kennisnet over Natuurinclusieve landbouw

Op de site van GroenKennisnet is een dossier natuurinclusieve landbouw aangelegd, met veel nuttige links en artikelen:

 https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet/dossier/Dossier-Natuurinclusieve-landbouw.htm

Er is nu bovendien een Leerboek Natuurinclusieve Landbouw

Nieuwe website online

De website van Living Lab Fryslan is vanaf nu beschikbaar. Hier kun je meer informatie vinden over het Living Lab, de projecten die lopen en blijf je op de hoogte van onze activiteiten. Natuurlijk kun je ook rechtstreeks contact opnemen met ons team. Naast de site is de Facebookpagina @LivingLabFryslan actief.

Heb je een idee of een vraag? Neem dan contact met ons op

Maatregelen natuurinclusieve landbouw

Natuurinclusieve landbouw werkt positief op de biodiversiteit en het milieu op en rondom landbouwbedrijven. Agrariërs die natuurinclusief willen boeren, moeten daarvoor op korte termijn investeringen doen, bijvoorbeeld in machines en de inrichting van hun bedrijf. Maar op langere termijn plukt de boer er de financiële baten van. Winst voor boer èn maatschappij dus. Dat blijkt uit onderzoek van het Louis Bolk Instituut en Wageningen Environmental Research, in opdracht van het ministerie van EZ.

Download rapport

Terugblik Masterclass natuurinclusieve landbouw

De eerste serie van de Masterclass natuurinclusieve landbouw is inmiddels afgerond, een masterclass waarin koploper boeren tijdens het winterskoft van elkaar leerden over hoe een andere weg in te slaan. Tegelijkertijd een van de eerste projecten van Living lab Natuurinclusieve landbouw. Met de masterclass hebben we geprobeerd de boeren te prikkelen en te inspireren om na te denken over het anders invullen van de bedrijfsvoering. De masterclass werd zoals eerder omschreven geopend door de wereldbefaamde vernieuwende boer Joel Salatin. De onderwerpen die hij ons doceerde zoals: bodem, leren van de natuur, afzetten van producten en keuzes maken, hebben we in drie opvolgende masterclasses verder uitgediept, en toegespitst op de Friese situatie.

Leerzaam, inspirerend, ruimdenkend, vernieuwend.
Een mooi initiatief wat bijgedragen heeft aan mijn denkwijze.”
Sybe Andela

Eind januari waren we te gast bij Agriton in Noordwolde om eens diep de bodem in te duiken. Directeur Jan Feersma kreeg de uitdagende opdracht om ons in ongeveer een uur alle geheimen van een gezonde bodem te doceren, als snel resulteerde dit in veel vragen en discussie met en tussen boeren hoe hier mee om te gaan. Hierbij kwamen we tot de conclusie dat er geen twee boeren in de zaal, maar ook in Nederland op exact dezelfde grond boeren. Elke boer moet dus vanuit zijn grond keuzes maken die voor hem het beste zijn. Een erg interessant en inspirerend verhaal, en als we Jan na een uur niet onderbroken hadden, waren we ‘s middags te laat geweest voor het melken.

Deze dag was er nog een spreker die ons mee ging nemen in zijn bijzondere werkveld. Al lang was ik namelijk erg geïnteresseerd in het feit dat de Oostvaardersplassen qua dieren het dichtstbevolkte gebied van Nederland is, met zijn 2 gve/ha doen weinig boeren dit beter, zeker zonder input van krachtvoer en kunstmest. De hoogste tijd om hier bepaalde lessen uit te trekken. Doordat de kringloop in de Oostvaardersplassen nooit onderbroken wordt, door opslag van mest en gras, komen bacteriën die gegraasd worden meteen weer op bijna dezelfde plek op de bodem. Hierdoor ontstaat een soort vliegwieleffect waardoor op deze relatief jonge zeeklei al snel een humusrijke bodem ontstaan is. Jeroen onrust heeft bodems van de Oostvaardersplassen vergeleken met die van bio en gangbare boeren, en onderzocht hoe wormpopulaties zich hier op verhouden. Dit ook met het oog op het voeraanbod voor de weidevogels. Al met al een complexe materie waar we vooral van opgestoken hebben dat we veel van de natuur en natuurlijke processen kunnen leren en hier ook meer aan moeten overlaten.

Na genoeg geprikkeld te zijn hoe we onze bodem anders kunnen voeren, is het van belang erachter te komen hoe we onze koeien beter kunnen voeren om onze kringloop zo efficiënt mogelijk te maken. Hiervoor kwamen Frank Verhoeven en Peter Takens naar het Weidebedrijf in Dronten. Frank pleite nadrukkelijk voor een simpeler voermanagement, wat al begint bij het maaien van het gras, of eigenlijk het plannen van wat je wanneer waarvoor gaat maaien. Wil je beweiden? Suikerrijk hooi? Snel eiwit? Zetmeel? Waarna hij ons kritisch meenam langs het inkuilmanagement, waarom gras kneuzen en hakselen en vervolgens weer structuur toevoegen? Al met al werden we weer even flink door elkaar heen geschud. Precies waar de masterclass voor bedoeld was! Peter Takens nam ons daarna mee in het “mooiste” voer voor koeien: gras! Peter sprak over voordelen van kruiden, over smakelijke mest en over beweidingstechnieken, voor velen van ons een nieuwe wereld.

Het grootste geniet moment van de masterclass was toch wel het naar buiten doen van de koeien op het Weidebedrijf, en dit op 15 maart! De koeien liepen vredig naar buiten, alwaar bedrijfsleider Catrinus Venninga ons meenam in zijn weidemanagement. Is dit kort genoeg afgegraasd? Komt dit goed in de volgende rotatie? En zoals zo vaak tijdens de masterclass leverden deze discussie’s tussen de boeren vele verschillende inzichten op en bleek dat we vooral veel van elkaar kunnen leren.

Na afloop kregen Anne Jansma en ik – Jaring Brunia – het nadrukkelijke verzoek van de boeren om hier mee door te gaan! Er valt nog veel van elkaar te leren, biologisch en gangbaar samen zoekende naar een definitie van natuurinclusiviteit. En al boerende van elkaar leren.

Start Living Lab natuurinclusieve landbouw

PERSBERICHTimage001

Nummer: 202/RK
Datum: 24 augustus 2016

Natuurdoelen opnemen in de bedrijfsvoering van agrariërs om de biodiversiteit te versterken, dat is het uitgangspunt van Living Lab Natuurinclusieve Landbouw. Een plan van Kening fan ‘e Greide waarvoor op 24 augustus het startsein werd gegeven in Oudega. Hiermee wordt gezocht naar oplossingen om de afnemende biodiversiteit in het Friese boerenland een flinke impuls te geven. Bijvoorbeeld door melk te produceren met oog voor insecten, bloemen en weidevogels.

Het Living Lab stimuleert en ondersteunt initiatieven die gericht zijn op het samenvoegen van natuur- en landbouwdoelen. Binnen deze innovatieve test- en ontwikkelomgeving komen ideeën samen en vinden experimenten plaats. Het plan heeft een looptijd van vier jaar. De provincie Fryslân gaf het burgerinitiatief Kening fan ’e Greide* de opdracht om hun idee voor dit ‘levende laboratorium’ verder uit te werken. Met als doel praktische gereedschappen voor boeren te ontwikkelen om met een meer natuurinclusieve landbouw aan de slag te gaan. Het resultaat werd midden in een weiland gepresenteerd onder toeziend oog van een metershoge grutto (zie foto).

Economie en ecologie samen

Gedeputeerde Johannes Kramer: “Mei dit plan litte we sjen dat ekonomy en ekology op de buorkerij gjin tsjinstelde saken binne. Boeren ha fansels harren hiele libben al mei de natuer buorke, mar wy hoopje dat boeren mei dit plan ynspirearre wurde om nóch mear mei en foar de natuer te dwaan. Mar wat harren ek wat opsmyt sadat is mes oan twa kanten snijt. In prachtich foarbyld wêr’t we ús no al oan oplûke kinne is de Weideweelde molke. Molke dat mei each foar de greidefûgels produsearre wurdt. We meie hjirby ek wat fan de konsumint ferwachtsje, bygelyks dat se bewust foar sa’n type produkt kieze yn de supermerk.”

Voorbeeldproject

Het plan is uitgewerkt door een werkgroep bestaande uit leden van Kening fan ‘e Greide, de Agrarische Collectieven, natuurorganisaties, LTO en de Versnellingsagenda Melkveehouderij Noord-Nederland. Ook het ministerie van Economische Zaken is betrokken. In het kader van het EZ-programma ‘Natuurvisies/Tweede Natuur’ is het Living Lab opgenomen als landelijk voorbeeldproject.

Vervolg

Hans van der Werf, directeur Friese Milieu Federatie en tijdelijk bestuurslid van de stichting Living Lab: “Wij vinden het belangrijk dat het een Living Lab van boeren, ketenpartners en natuur-beheerders samen wordt. Daarom gaan wij komende tijd aan de slag met het inrichten van een organisatie waarin alle belangen goed vertegenwoordigd zijn. Daarnaast zijn we bezig om de projectenideeën die er al zijn verder uit te werken. Dit doen we in nauw overleg met de agrarische gebiedscollectieven, maar ook met retailers en partijen binnen de zuivelketen. De agrarische collectieven zijn voor ons belangrijk omdat hun leden vaak al ervaring hebben met landschaps- en natuurbeheer op het landbouwbedrijf. Tegelijk willen de productieketen en de verkoopkanalen nauw betrekken, om zodoende vraag en aanbod in de regio zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen.

Start Living Lab

‘Living Lab voor Natuurinclusieve landbouw’ is een initiatief van Kening fan ‘e Greide. Met verschillende mensen en organisaties wordt momenteel hard gewerkt aan een netwerk dat rendabele innovaties voor natuurinclusief boeren gaat helpen ontwikkelen. Een samenspel tussen erfbetreders, kennisinstellingen, natuurorganisaties, overheden en natuurlijk de boeren zelf. Deelnemende boeren staan voor een ‘natuuruitdaging’. Hoe geef je bijvoorbeeld weidevogels een goede plek in de bedrijfsvoering, of kun je inklinking van veenweide tegengaan en de daarmee gepaarde effecten op CO2-uitstoot en kosten voor waterbeheer?

Uitdagingen in het Lab

Het Living Lab is een netwerk in wording van bestaande en nieuwe initiatieven die bijdragen aan antwoorden op die natuurinclusieve uitdaging. Boeren, erfbetreders, kennisinstellingen, natuurorganisaties en overheden buigen zich samen over vragen als: Hoe komen we tot passende verdienmodellen? Zetten we in op extra geld per liter melk (Boerengilde-model) of een ander type bedrijfsfinanciering (vormen van groen-financiering)? En hoe gaan we op gebiedsniveau samenwerken aan ecologische doelen? De vragen zullen altijd een economische, ecologische of sociaal-culturele invalshoek hebben. Central rol spelen de landeigenaren, met name boeren.

Veelbelovende start

In februari van dit jaar kondigden Kening fan ‘e Greide en provincie Fryslân het Living Lab aan tijdens de nationale Natuurtop in Soesterberg. In maart volgde een workshop waarvoor veel belangstelling was. Tegelijkertijd werd Living Lab onderdeel van de provinciale coalitiebesprekingen, wat uiteindelijk leidde tot belangrijke steun van de coalitiepartijen. Inmiddels zijn we gestart met de uitwerking van het plan, waarbij zowel het ministerie van EZ als de provincie Fryslân helpen. Later dit jaar meer nieuws!

Ideeën masterstudenten

Een groep masterstudenten van Wageningen UR heeft, in opdracht van Kening fan ‘e Greide, ideeën uitgewerkt voor natuurinclusieve landbouw. Begin juli zijn deze gepresenteerd. Het internationale team bestond uit Willem Aberson, Sanne Benjamins, Jens van Erp, Marko Fumic, Qianqian Jiang, Irene Klaver en Bastiaan Vergouw.