De volgende fase: Van versgemaaid bermgras tot bokashi / compost

Versgemaaid bermgras verwerken tot bokashi; een prachtige, circulaire samenwerking tussen de gemeente Leeuwarden en boer Jansma uit Deinum. Ook andere gemeenten in Provinsje Fryslân zijn enthousiast om dit concept op te pakken en verder uit te rollen.

Afgelopen donderdag en vrijdag werd er volop samengewerkt tussen deze partijen; er werd op en af gereden met vrachtwagens vol versgemaaid gras van geselecteerde bermen (zonder afval) naar het boerenerf.

Wethouders van gemeente Waadhoeke en Noardeast Fryslân waren aanwezig en willen hier ook mee aan de slag. Ze hebben toegezegd dat ze regelgeving en beleid gaan aanpassen om dit mogelijk te maken. Dit kan onder de vlag van ‘Agricycling’, een initiatief van Pieter van der Valk. Agricycling zorgt voor kwaliteitsborging, zo verandert de status van ‘afval’ naar ‘voortgezet gebruik’.

Ben je geïnteresseerd in meer informatie? Kom dan naar de Kenniscarrousel Onder de streep op 12 okt a.s. in Warten. Eén van de workshops die wordt gegeven gaat verder op dit onderwerp in, Pieter is de workshopbegeleider.

Living Lab Fryslân heeft hierin de rol van accelerator; zij stimuleert processen om dit initiatief sneller tot volwassenheid te brengen. Lees meer

Wil je werken aan natuurinclusieve landbouw? Wij zoeken mensen!

Het borrelt en bruist in de landbouw in Fryslân, de sector is volop in beweging. Er zijn allerlei ontwikkelingen omtrent nieuwe verdienmodellen, koolstofvastlegging en vermeerdering van biodiversiteit. De ambities en uitdagingen zijn groot. Hoe kunnen boeren dit inpassen in hun bedrijfsvoering?

Fryslân wil naar een duurzame en natuurinclusieve landbouw; een landbouw die grondgebonden is en circulair, bijdraagt aan herstel van biodiversiteit, maatschappelijk draagvlak heeft en duurzaam economisch renderend. Vele partijen spannen zich in om dit samen met boeren en gebiedspartners werkend te maken. Door kennis te ontwikkelen en te delen en door in de praktijk te innoveren en te leren.

Ook de Friese Milieu Federatie en Living Lab Fryslân werken hard aan meer duidelijkheid en perspectief. Helpende handen om de vele brûsplakbijeenkomsten, studiegroepen en projecten te ondersteunen zijn van harte welkom.

We zoeken inhoudsdeskundigen, strategische denkers, projectleiders en organisatoren. Wil jij boeren helpen bij het zetten van stappen richting een natuurinclusieve(re) landbouw? Ben je sterk in het organiseren van bijeenkomsten? Draai je je hand niet om voor het succesvol leiden van projecten? Verdiep je je graag in onderwerpen als bodem, kruidenrijk grasland, agrarisch natuur- en landschapsbeheer, koolstofopslag en biodiversiteit? Stuur ons dan een berichtje via dit reactieformulier. Mogelijk ben jij dan de eerste die we binnenkort bellen voor een leuke klus op flexibele basis!

Kenmerken van een goed beheerde sloot

Van Jaap Zuidersma, ecologisch medewerker van agrarisch collectief It Lege Midden, ontvingen wij onderstaande kenmerken van en tips voor een goed beheerde sloot:

Een goed beheerde sloot heeft specifieke kenmerken die vooral afhankelijk zijn van de aanwezige planten, zowel oeverplanten als onderwaterplanten en drijfplanten. Deze planten brengen een evenwicht in de sloot op gang, waarbij de planten zuurstof produceren dat door de bacteriën in de sloot gebruikt wordt om het slib om te zetten in water en koolstofdioxide. Koolstofdioxide wordt dan weer door planten gebruikt om suikers aan te maken voor de groei. Doordat planten met de groei veel voedingsstoffen opnemen krijgen algen, kroos en waterpest geen kans om te woekeren en wordt de sloot helder en schoon.

Kenmerkende planten hiervoor zijn: pijlkruid, grote egelskop, witte waterlelie, drijvend fonteinkruid, gele plomp, zwanenbloem, krabbenscheer, waterdrieblad, waterviolier, kikkerbeet, dotterbloem, holpijp en pijptorkruid.

Zijn deze planten aanwezig en hebben die een goed evenwicht in de sloot gebracht? Dan komen in de sloot ook kenmerkende soorten dieren voor zoals: de bittervoorn, zwanenmossel, kleine- en grote modderkruiper, bruine- en groene kikker, kleine watersalamander, geelgerande watertor, spinnende watertor, groene glazenmaker, tien- en driedoornig stekelbaarsje.

Om een sloot goed in evenwicht te krijgen moet hij op de juiste manier beheerd worden, dit betekent het volgende:

  • De sloot wordt in een langzaam tempo aan één kant geschoond zonder de wortels te beschadigen, de andere kant wordt ongemoeid gelaten.
  • Het plantenmateriaal blijft een meter uit de oever minimaal 48 uur liggen.
  • Het schonen begint aan een doodlopend eind tot 10 meter voor het andere doodlopende eind. Dan vanaf het doodlopende eind de laatste 10 meter terug.
  • Krabbenscheer wordt voor 50% ongemoeid gelaten.
  • Slootschonen alleen van half augustus tot 1 november.
  • Een strook van 5 meter naast de sloot wordt niet bemest en een strook van 2 meter voor 15 juni niet gemaaid.
  • Bij het baggeren wordt op het volgende gelet:
    • Ook hier wordt er op gelet dat het baggermateriaal niet terecht komt op de eerste 5 meter naast de sloot.
    • Er wordt in langzaam tempo gebaggerd in het midden van de sloot.
    • Er wordt gebaggerd zonder vleugels.
    • Er wordt alternerend gebaggerd. Dit betekent: eerst 25 of 50 meter baggeren tot op 10 cm van de bodem en dan 25 of 50 meter baggeren tot op 50 cm van de bodem. Bij korte sloten om de 25 meter en bij langere sloten om de 50 meter.
    • Ook hier vanaf een doodlopend eind beginnen, 10 meter voor het andere dode einde stoppen en de laatste 10 meter vanaf het dode einde terug.
    • Boven een watertemperatuur van 15 graden niet baggeren.
    • Het baggeren vindt om de 5 jaar plaats van half augustus tot 1 november.

 

Jaap Zuidersma, ecologisch medewerker

Bijvriendelijke erven

Zowel erven van boerderijen als tuinen van burgers kunnen in grote mate bijdragen aan het voortbestaan van veel bijensoorten. Bijen bestuiven voedselgewassen en zijn daarom van levensbelang voor onze voedselvoorziening.

Wat kun je zelf doen?

Vooral de wilde bijen kunnen wel een steuntje in de rug gebruiken. Wat kun je zelf doen om een bijvriendelijke omgeving te versterken?

Ten eerste:

Voor een zo’n hoog mogelijke diversiteit aan bijen is het van belang om gedurende het hele seizoen een grote variatie aan bloeiende planten te hebben. Zorg ervoor dat er tijdens de gehele bloeiboog inheemse bloemen beschikbaar zijn, vanaf het vroege voorjaar (o.a. sneeuwklok, komkommerkruid) tot in het najaar (o.a. zonnebloem, klimop). Daarnaast kun je denken aan bloeiende groenten en kruiden in de moestuin.

Nestelgelegenheid

Zo’n 80% van de wilde bijen, waaronder alle hommels, graaft zelf hun nest in de grond, met name op schaars begroeide zanderige plekken. Dit kan een kale plek zijn of een zandwalletje. Andere solitaire bijen nestelen bovengronds in dood hout of in holle takken en stengels. Bijen houden van warmte, dus belangrijke voorwaarde voor een geschikte nestelplek is dat deze een flink deel van de dag in de zon moet liggen.

Meer informatie, afkomstig uit het project ‘Het boerenerf, the place to Bee’: Handleiding bij-vriendelijke erven.

 

Droogte benadrukt het belang van zomerplasdrassen

De aanhoudende droogte benadrukt het belang van zomerplasdrassen. Dit filmpje is afgelopen week gemaakt bij Gruttoland, bij boer Nijdam in Wommels.
Er lopen nog steeds juveniele (nog net niet volwassen en geslachtsrijp) kuikens van de grutto, kievit en kluut rond. Meerdere 1e jaar kieviten, vastgesteld op basis van kleurring aflezingen.
Een paar cm water is genoeg, er zaten minimaal 30 grutto’s, 200 kemphanen, 200 kieviten, honderden goudplevieren en heel veel ander ‘klein grut’! Prachtig om te zien; al dat leven in en rondom het water; de aangelegde plasdrassen.

Via de volgende link kun je meer informatie vinden over Gruttoland en kun je zelf m2 land adopteren als leefgebied voor de Friese weidevogels: https://agrarischnatuurfondsfryslan.nl/gruttoland/
Echt een aanrader om hier eens langs te gaan!

Living Lab aanpak gaat over de grens

 

Vandaag is een artikel over onze collega Carla Boonstra gepubliceerd in de Leeuwarder Courant. Het nieuws is door een journalist opgepakt, dat ook in het buitenland (Indonesië) met interesse wordt gekeken naar de aanpak van Living Lab Fryslân over hoe de samenwerking tussen boer – natuur soepeler kan verlopen.

Carla heeft met haar twee kinderen (15 en 16 jaar) vrijwilligerswerk gedaan in nationaal park Gunung Leuser om het leefgebied van de oerang oetan in tact te houden en te beschermen. De werkzaamheden bestonden voornamelijk uit monitoring van deze bedreigde mensapen, zaden zoeken en bomen planten waar de oerang oetan zich graag in bevindt.

Samenwerken met local farmers

Naast de werkzaamheden op het eigen terrein van conservation program Batu Kapal is het goed om de samenwerking met de omgeving te zoeken. Juist de corridors in de jungle zijn zo belangrijk voor de dieren om van A naar B te komen en soortgenoten te zoeken om te gaan paren. Hoe kun je hierin samenwerken met de local farmers? Wat zijn de hobbels waar men nu tegenaan loopt en welke uitdagingen spelen er? Wat zou een strategie / aanpak kunnen zijn om de samenwerking met de boeren te versoepelen?

Carla heeft verteld wat op basis van kennis en ervaring bij Living Lab werkt en waar resultaat mee geboekt wordt en advies gegeven over de aanpak voor wat betreft communicatie.

Het hele artikel is via deze PDF te lezen.

 

Wisseling van de wacht…

 

Inmiddels zijn we alweer vijf jaar actief als Living Lab in haar huidige samenstelling. Dit geldt zowel voor het team dat aan de lat staat voor de uitvoeringsstrategie en operatie als de samenstelling van het bestuur. Met elkaar hebben we een aantal resultaten bereikt waar we trots op zijn.

‘Wy sjogge Living Lab Fryslân as paadwizer yn de transysje fan de lânbou’.

In de loop der tijd is de aard van onze activiteiten veranderd en aangepast naar waar het veld behoefte aan heeft en waar we zelf kansen zien. We werken steeds meer en intensiever samen met de 7 agrarische collectieven en naar verwachting zal dat de komende periode nog meer gaan worden.

Aan de vooravond van deze nieuwe fase nemen een aantal van onze mensen afscheid en kunnen we gelukkig ook weer nieuwe enthousiaste mensen verwelkomen.

Hieronder worden genoemd: De twee mensen die we willen bedanken voor de fijne samenwerking en de twee nieuwe mensen die we warm verwelkomen:

Gerrie Visser

Gerrie Visser

Programmaleider Living Lab Fryslân tot 1 okt 2022

Gerrie Visser, onze Programmaleider en verantwoordelijk voor de processen en financiering gaat vanaf 1 oktober aan de slag als algemeen secretaris / directeur van de vereniging Noardlike Fryske Wâlden.

Wij danken haar voor al het werk dat ze heeft verzet voor het vertegenwoordigen en promoten van onze doelstelling en activiteiten bij vele externen en voor het regelen en beheren van de financiële middelen. Heel veel succes Gerrie! In je nieuwe rol hebben we ongetwijfeld nog contact met elkaar en werken we samen.

Haar opvolger is Harjan Bruining.

Harjan Bruining

Harjan Bruining

Nieuwe Programmaleider

Harjan Bruining uit Surhuisterveen wordt onze nieuwe programmaleider.

Na zijn wethouderschap in Achtkarspelen zocht hij een nieuwe uitdaging die maatschappelijk relevant is. Naast zijn bestuurlijke ervaring heeft hij een achtergrond als ondernemer en bankier.

Met de huidige onrust in de agrarische wereld zet Living Lab zich in om de boeren weer perspectief te bieden.
Harjan wil met het team de huidige organisatie verder door ontwikkelen, zodat er in de toekomst nog veel meer boeren gebruik kunnen maken van de diensten van de Landbouw Advies Pool en alle kennis, informatie en inspiratie die Living Lab biedt.

Bestuurswisseling:

Jehannes Santema

Jehannes Santema

Penningmeester tot 1 aug 2022

Jehannes Santema, onze penningmeester draagt per 1 augustus het stokje over aan Theo Verboom. Dank nogmaals aan Jehannes voor het inbrengen van zijn kennis, kunde en slimme, praktische oplossingen.

 

Theo Verboom

Theo Verboom

Nieuwe Penningmeester

Theo is 59 jaar, geboren in Kollum en heeft destijds gestudeerd aan de Hogere Landbouw School in Leeuwarden.

Hij heeft altijd bij Rabobank International gewerkt, standplaats Utrecht. Sinds 1999 is hij hobbyboer en heeft een kudde prachtige Herefords.

Op zijn manier is hij altijd bezig geweest met de vraag hoe natuur in te passen is door boeren en hoe een boer dan ook nog een fatsoenlijke boterham verdienen. Vanuit een zorg over de leefbaarheid van het platteland en de vitaliteit van boer en natuur en de eindigheid zien van schaalvergroting van de landbouw in Nederland.

De Stichting Living Lab Fryslan is actief op dit snijpunt en haar manier van denken en werken sluit heel goed aan bij de ideeën van Theo.

Strokenteelt op Botma pleats

De Botma Pleats in Engwierum was op donderdag 7 juli het decor van een bijeenkomst uit het project Veggielab. Het thema van deze kennissessie was Strokenteelt en aan het woord kwamen onder andere Fogelina Cuperus, onderzoeker duurzame teeltsystemen aan de WUR, en Folkert Botma, boer en ervaringsdeskundige.

Het Lytshûs zat goed vol met een keur aan geïnteresseerden. Zo waren er tuinders met ervaring in strokenteelt, boeren die kennis wilden opdoen en een groep betrokken jongeren die via Agrarische Jongeren Friesland aanschoven.

Voor het Nieuwsblad Noordoost Friesland schreef journalist Jelle Raap een uitgebreid verslag van deze interessante avond, dat we graag als inhoudelijk verslag gebruiken:

Gevolgd door nog een korte foto-impressie van deze avond:

Het project Veggielab wordt mede mogelijk gemaakt door:

Van de Weidevogelman: Wat gruttopubers nodig hebben

Ga vooral kijken naar de film Grutto! Van Ruben Smit, die nu in de bioscopen draait. Ik mocht hem al zien en kan het je echt aanraden voor een fijne avond natuurbeleving vanuit de luie stoel. In het veld sta je zelden zo fantastisch dichtbij en volg je individuele vogels nooit zo mooi als in deze film.
Subtiel krijgt de kijker mee waarom de grutto het moeilijk heeft en ook dat er boeren zijn zoals de melkveehouders Wim en Piet die vakkundig en gepassioneerd in de weer zijn met vaste mest, nestbescherming, uitgesteld maaien en plasdrassen voor de weidevogels. Een film met urgentie én hoop die ik als Weidevogelman hier maar even vrij vertaal: de grutto heeft (meer) boeren nodig. Met vakmanschap en inzet kunnen we ze behouden!

‘de grutto heeft (meer) boeren nodig’

Het is aangrijpend om te zien hoe kwetsbaar de kuikens zijn voor weer en wind, voor maaiwerk en voor talloze rovers. Des te ontroerender om zo’n jonge grutto voor het eerst op de wieken te zien gaan. En hoe het dan verder gaat, daar weten we door onderzoek weer een beetje meer van.
De vliegvlugge grutto’s verlaten half juni de weilanden waar ze opgroeiden en dan zijn het pubers van ruim 200 gram die nog niet klaar zijn om de verre tocht naar Afrika te vliegen. Terwijl de ouders al naar het Zuiden trekken, blijven de laatste jongen nog tot begin september in ons land om ‘op te vetten’ naar een gewicht tussen de 280 gram voor de mannen en 340 gram voor de vrouwen.

Het viel onderzoeker Jelle Loonstra tijdens zijn promotieonderzoek met gezenderde jonge grutto’s op dat ze overwegend naar vier plaatsen gaan. Hij noemt de Ezumakeeg bij Lauwersmeer, het Hegewierster Fjild bij Kimswerd, Piekesyl (bij Heeg) en Het Twiske in Noord Holland. Wetlandachtige pleisterplaatsen met ondiepe plassen en drassige stukken. “De jonge grutto’s hebben snavels van 5 à 6 cm die zijn nog niet volgroeid. Om op te vetten hebben ze die plekken nodig om makkelijk aan wormen, emelten en muggenlarven te komen”, zegt Loonstra.
Buiten deze gebieden worden in de zomer de plekken met nattigheid en zachte bodems schaars, ook al omdat de plasdrassen droog vallen. En zo kom ik met Loonstra al weer bij een boodschap uit die gaat over het belang van natte weilanden, plassen en slikranden. Het zou de grutto- en kievitpubers (met nog kortere snavels) enorm helpen als we kans zien om ook in de zomer natte weilanden en volle greppels te bieden, maar ook de vele doortrekkende steltlopers vanuit het noorden. Wellicht ook goed voor de grasgroei!

Met gevleugelde groet,

Tips:

  • Pomp na 15 juni vlakbij graslanden met hergroei alsnog op een nieuwe plek een greppel vol met water
  • Voorkom problemen bij overheidscontroles door niet een voorjaars plasdras te verlengen
  • Weilanden korte tijd bevloeien is een oppepper voor het gras en is een magneet voor steltlopers.

Kenniscarrousel: ûnder de streep

Op dinsdag 11 oktober a.s. organiseert Living Lab Fryslân i.s.m. de Landbouw Adviespool van 9.00 – 14.30 uur een Kenniscarrousel in De Wartenster in Wartena. Een Kenniscarrousel is een kennisdag met een praktische insteek. De aanwezigen krijgen kennis aangereikt, maar gaan waar mogelijk tijdens de workshops ook praktisch aan de slag (denk aan zelf berekeningen maken, etc.).

Het thema van de Kenniscarrousel van dit jaar is Verdienmodellen. Na een algemene, plenaire inleiding gaan we in kleinere groepen in kennissessies en workshops verder aan de slag. We gaan in op mogelijkheden, geven inzicht en inspiratie.

Programma-aanbod

Eén van de workshops van deze dag zal in het teken staan van het project ‘Onder de streep, dit is eerder door een samenwerking met Wij.Land, Living Lab Fryslân, De Natuurverdubbelaars en ALAN Accountants ontstaan. Er hebben al 10 – 15 Friese innovatieve boeren aan dit project meegedaan, waarbij berekend is wat je onder de streep overhoudt als bedrijf wanneer je in verregaande mate natuurinclusieve landbouw toepast. Het doel van dit project is om bedrijfskundig en boekhoudkundig inzichtelijk te maken wat deze manier van landbouw doet met het businessmodel van agrariërs. Er is eind dit jaar ruimte voor meer boeren om aan een studiegroep met dit thema mee te gaan doen.

Verder komt het nieuwe GLB en de Eco-regelingen aan bod. Denk daarnaast aan Bedrijfseconomisch advies, wellicht komt er nog een workshop Marketing (interessant voor boeren die aan huis of via een ander kanaal verkopen) en er komt nog meer. In september volgt duidelijkheid over het gehele programma.

Na de gezamenlijke lunch vinden er nog veldbezoeken met verschillende thema’s plaats bij boeren in de omgeving van Wartena.

Deelname aan studiegroepen

Heb je na deze dag behoefte aan meer verdieping? Dan bieden we de mogelijkheid om je in te schrijven voor verschillende studiegroepen, die vanaf eind 2022 van start gaan.

Aan deze dag zijn voor de aanwezigen geen kosten verbonden. Je kunt nu alvast je plek reserveren, er is plaats voor maximaal 85 deelnemers.