De inzet van de baggerpomp bij ecologisch slootschonen

Wat is het doel van het baggeren bij ecologisch slootschonen, hoe gaat het in zijn werk en welke machine is daarvoor het meest geschikt?

Deze vraag krijgen wij de laatste tijd steeds vaker nu we dit najaar volop bezig zijn met de organisatie en uitvoering van vijf demo’s over het Ecologisch slootschonen. Het is goed om hier wat meer aandacht aan te besteden.

Wat is Ecologisch slootschonen?

Het houdt in het kort in dat je niet alle vegetatie uit de sloot haalt, zodat de dieren die in de sloot leven ruimte blijven houden om in te schuilen doordat een deel van de water- en oeverplanten blijven staan.

Baggerpomp

Schonen met de maaikorf vindt ieder jaar plaats, waarbij in de praktijk vaak in het ene jaar de ene helft en in het andere jaar de andere helft van de sloot wordt geschoond. Het schonen met de maaikorf gaat vaak gepaard in combinatie met het baggeren met de baggerpomp. Doordat je met de maaikorf boven de bodem blijft, en een deel van de vegetatie blijft staan kan het zijn dat na verloop van tijd een baggerlaag ontstaat.

Om de diepte van de waterkolom op peil te houden en de waterkwaliteit te verbeteren wordt de baggerpomp gebruikt. Wij raden aan om gemiddeld eens in de 3 a 5 jaar de baggerpomp te gebruiken. Afhankelijk van de dikte van de baggerlaag is baggeren vaker of juist minder vaak nodig. Baggeren is m.n. nodig in gebieden met veengrond. In gebieden met klei en zand is baggeren minder vaak tot niet nodig.

Er zijn baggerpompen die zeer effectief zijn om de sloten in zijn geheel te baggeren en soms gelijktijdig ook te schonen. Door de grote werkbreedte van de machine of het gebruik van vleugels heeft het slootleven minder kans om aan de machine te ontkomen en komen veel vissen, amfibieën en insecten in de pomp terecht (zie figuur). De keuze van het type baggerpomp is daarmee heel bepalend.

Zogenaamde werpradslootreinigers zijn niet geschikt voor het uitvoeren van baggerwerkzaamheden binnen het pakket ecologisch slootschonen, omdat ze te destructief zijn voor het slootleven. Kies daarom voor een reguliere baggerpomp zonder vleugels, en werk altijd vanuit het doodlopende eind van de sloot zodat vissen weg kunnen komen.

40 geïnteresseerden aanwezig bij de derde velddemo in Waaxens

Gisteren vond de derde velddemo ecologisch stootschonen plaats in Waaxens. De groep van zo’n 40 geïnteresseerden bestond uit boeren, loonwerkers, medewerkers van agrarische collectieven, medewerker van Noord Oost Fryslân, andere overheden en een groep 4e jaars studenten van de MBO-opleiding Loonwerk van Aeres.

Durk Breeuwsma hanteerde tijdens de veld demo de baggerpomp en Sijbren Ferwerda liet zien hoe je met de maaikorf op natuurvriendelijke wijze de sloot schoont. Naderhand vond er nog een korte training, waarbij Durk toelichtte hoe hij altijd te werk gaat en waar je aan moet denken. Langzaam werken is hierbij een belangrijke pijler.

Naderhand vond er een boeiende discussie plaats met o.a. de leerlingen van MBO Aeres richting Loonwerk. We hopen ze weer een stukje zowel theoretische als praktijkkennis meegegeven te hebben die ze in de toekomst kunnen toepassen.

Verder was er ook een redacteur aanwezig van het Nieuwsblad Noordoost-Friesland.

“Ecologisch stootschonen. Onder toeziend oog van MBO-leerlingen van Aeres uit Leeuwarden demonstreerden Druk Breeuwsma uit Poudega en Sijbren Ferwerda deze ecologisch verantwoorde werkwijze donderdagmiddag in Waaxens bij het akkerbouwbedrijf van Klaas Rienks aan de Poelewei. Daarbij wordt er sterk rekening gehouden met het behoud van flora en fauna voor de directe omgeving.” Lees hier het hele artikel.

Veel positieve energie bij de velddemo ecologisch slootschonen in Hommerts

Er komt steeds meer interesse komt er rondom het thema ecologisch slootschonen, zo ook vandaag, 20 sept, in Hommerts. Wederom een goede opkomst bij onze tweede velddemo met 23 geïnteresseerden. Niet alleen vanuit Fryslân, maar ook vanuit Overijssel en Groningen.

We zijn gestart met de theorie, hoe ziet een sloot met een goede waterkwaliteit/biodiversiteit er eigenlijk uit? Waar begin je en waar moet je rekening mee houden?

Het veld in

Vanuit daar gingen we het veld in. Loonwerker Durk Breeuwsma liet ons zien hoe je te werk gaat met de baggerpomp en we hebben een demo van Loonbedrijf Sijbrandi gehad met de maaikorf. Wat we geleerd hebben is dat je echt langzaam te werk moet gaan. Dit is van positieve invloed op het leven in de sloot, dieren zoals kikkers en vissen hebben dan meer tijd om weg te komen.

De sloot

Verder is het ook goed om rekening te houden met de breedte en het waterpeil van de sloot. Baggeren gaat bijv. goed als er voldoende water in de sloot staat.

Ben je er de volgende keer ook bij?

Ben je ook benieuwd hoe dit in zijn werk gaat? Er staan nog een aantal demo’s op de agenda waar je je voor aan kunt melden.

 

Uitnodiging: praktische trainingen over korte keten afzet

Het project Kansrijke Korte Ketens is een initiatief van Stichting Van Eigen Erf. Met het project willen zij met boeren en tuinders in heel Nederland kennis en ervaring uitwisselen over de korte keten. Schrijf je in voor hun programma als je graag collega-ondernemers spreekt en praktische tips en inspiratie opdoet om jouw korte keten afzet te verbeteren.

In het voorjaar van 2023 hebben zij diverse gratis regionale bijeenkomsten georganiseerd. Nu geven ze daar een vervolg op met verdiepende trainingen in het najaar van 2023. Er worden twee soorten trainingen aangeboden.
Zowel training 1 als 2 bestaan beiden uit 4 bijeenkomsten, waarvan drie live op een mooie locatie in Midden-Nederland en één online bijeenkomst om reistijd te beperken.

Wederom een succesvolle opkomst bij de mini cursus biologisch boeren

Gisteravond organiseerden we voor de tweede keer de mini cursus biologisch boeren in samenwerking met Feriening Biologyske Boeren Fryslân (FBBF). Wederom een groot succes met 20 geïnteresseerden die meer wilden weten over wat omschakelen kan betekenen voor hun bedrijf. 

Model vanuit de praktijk

Het was een avond vol goede energie en inspiratie. Kees Water gaf wederom een presentatie over de bedrijfseconomische cijfers achter het biologisch boeren. Dit a.d.h.v. een model vanuit de praktijk. Waar moet je aan denken, met welke cijfers kun je rekenen en wat zit erachter? Een belangrijk onderdeel als je als boer in de toekomst zou willen omschakelen.

Veel interesse

Er werd veel interesse getoond vanuit de zaal. Ook specifieke vragen die boeren hadden werden behandeld door Kees. Een belangrijke toevoeging is dat elk bedrijf uniek is en elke berekening voor omschakeling er anders uitziet. Ook benieuwd wat het voor jouw bedrijf kan betekenen? Je kunt altijd jouw vraagstuk bij de Landbouw Adviespool neerleggen. We zijn je graag van dienst!

Tweede bijeenkomst

Volgende week woensdag vindt de tweede bijeenkomst plaats van de mini cursus en gaan we de praktische kant van biologisch boeren ondervinden op het bedrijf van Sytse Gerritsma te Elahuizen.

Demo ecologisch slootschonen, kom je ook?

In september en oktober staan er 5 demo’s Ecologisch slootschonen op de agenda:

De demo’s worden georganiseerd i.s.m. Agrarisch Collectief Súdwestkust, Agrarisch Collectief Westergo, Agrarisch Collectief Waadrâne, Agrarisch Collectief It Lege Midden, Agrarisch Collectief Noardlike Fryske Walden, Living Lab Fryslân, Wetterskip Fryslân, branchevereniging Cumela en Provincie Fryslân.

De bijeenkomsten bestaan uit een theoretisch deel en een veldexcursie waarbij er een demo gegeven wordt met de baggerpomp en maaikorf. Deelname is gratis.

Onderwerpen die onder meer aan bod komen:

  • Wat houdt deze wijze van schonen in?
  • Waarom is deze toepassing van schonen wenselijk?
  • Het verschil tussen een ecologische beheerde en een niet-ecologische beheerde sloot.
  • De combinatie van botanisch randenbeheer en ecologisch slootschonen.
  • Ecologisch schonen en het ANLb/GLB
  • Hoe staat Wetterskip Fryslân hier tegenover?

Voor loonwerkers

Je kunt je aanmelden voor een verkorte workshop / instructie ecologisch slootschonen. Deze vindt op elke locatie plaats na de demo in het veld.

Van een ervaren loonwerker leer je de do’s en de don’ts en je kunt zelf plaatsnemen op de kraan/tractor om een stukje te schonen, zodat je dit in de praktijk op de juiste wijze kunt toepassen.

Smakelijkheidsscore voederhagen

Begin maart 2023 is vanuit het experiment Voederhagen vanuit de Regiodeal natuurinclusieve landbouw Kleiweide op 13 melkveebedrijven 2,8 kilometer voederheg aangelegd. De heg is samengesteld met soorten waarvan bekend is dat ze in potentie een positief effect hebben op de gezondheid van de koe.

Zo is het veel boeren wel eens opgevallen dat vee bij een wilg blijft staan om hier van te eten. Dit heeft te maken met de ontstekingsremmende stof salicine (basis van aspirine), waar de koe op dat moment behoefte aan heeft. Naast wilg zijn er meerdere soorten waarvan bekend is dat deze een positief effect hebben op koegezondheid, vanwege inhoudsstoffen (o.a. tanninen), of hogere mineralengehaltes (o.a. calcium, zink). Zo bevat meidoorn stoffen die het hart en de bloedsomloop ondersteunen en koliek en diarree tegengaan en heeft zwarte els een ontstekkingsremmende werking.

Figuur 1. De samenstelling van de voederhaag

De vraag is hoe deze soorten in de praktijk door de koeien worden gegeten. Eind juni is op 1 van de bedrijven gekeken naar hoe er van de voederhaag is gegeten, en voor welke soorten de koeien een voorkeur hadden. Doordat een draad niet goed was geplaatst, hadden de melkkoeien gedurende 4 weken de mogelijkheid om van de haag te eten. Over een lengte van 95 meter is bij 258 struiken gekeken in welke mate ervan gegeten was. Aan de mate waaraan er aan een struik gegeten was is een score gegeven van 0-3.

  • Niet (0)
  • Weinig (1)
  • Veel (2)
  • Heel veel (3)

In totaal waren er 9 soorten in de voederheg aanwezig, waarvan genoeg planten aanwezig waren om uitspraken te kunnen doen over het eetgedrag van de koeien. Al deze 9 soorten werden door de koeien gegeten, maar er was een duidelijk verschil in de mate waarin er van de soorten gegeten werd. Meidoorn en sleedoorn werden het slechtst gegeten en hadden een score van onder de 1, van deze soorten werden alleen de toppen van de twijgen gegeten. Winterlinde, veldesdoorn, hazelaar en haagbeuk hadden een score tussen de 1 en 2 en werden over het algemeen goed gegeten.

Drie soorten sprongen er uit en werden door de koeien zeer goed gegeten. Dit zijn:

  • Fladderiep
  • Amandelwilg
  • zwarte els.

Zowel zwarte els als amandelwilg bevatten inhoudsstoffen die een ontstekingsremmende werking hebben. Daarnaast hebben de bladeren van zwarte els een hoog eiwitgehalte, en ook wilg en iep hebben een (voor bomen) hoge voederwaarde volgens de literatuur. Bij de deelnemende bedrijven hopen we dit komend jaar ook te kunnen gaan meten.

Ook dit najaar faciliteren wij in samenwerking met het project Boeren met Bomen de aanplant van voederhagen. Mocht je als agrariër interesse hebben om ook een voederhaag aan te planten dan kun je contact opnemen met info@livinglabfryslan.frl

Anne Jansma

19-07-2023

Meer informatie:

Brûsplakbijeenkomst Ecologisch Slootschonen 12/7

Afgelopen woensdag waren we bij de familie Diever in Echtenerbrug voor een brûsplakbijeenkomst over Ecologisch slootschonen. Na de opening door collega Anne Jansma sprak Gert Diever (gastheer en projectleider van Gebiedscoöperatie It Lege Midden) over zijn recreatiebedrijf en de toepassing van natuurinclusiviteit daarin. Vanuit agrarisch collectief It Lege Midden bracht hij de do’s en don’ts van ecologisch slootschonen aan het licht.

Vervolgens was het woord aan Gertie Papenburg (Floron). Als ecoloog sprak hij over de flora en fauna die je in een ecologisch geschoonde sloot kunt vinden en het belang van het behoud van die flora en fauna voor de sloot zelf en de stevigheid van o.m. de slootkanten.

Slootonderhoud

Door middel van vragen uit de zaal ontstond een discussie over baggeren, het belang van slootonderhoud en het voorkomen van dichtslibben van de sloten. Een conclusie hierbij is, dat helemaal niets doen geen optie is. Dan ontstaat teveel opschot van bomen en struiken en verlanding in de sloot. Vanuit het agrarisch collectief worden maatregelen bepaald voor gezond slootonderhoud.

Wetterskip Fryslân en provinsje Fryslân

Fokelien Looijenga van Wetterskip Fryslân legde uit wat Wetterskip Fryslân belangrijk vindt bij slootonderhoud. In Friesland is zo’n 21.700 km aan boerensloten. De primaire functie van een sloot is de aan- en afvoer van water, maar tegelijkertijd is een sloot enorm belangrijk voor de biodiversiteit. 5 m gezonde sloot kan al 200 soorten waterbeestjes huisvesten! Ook voor het behoud van wal en oevers is aanplant belangrijk, maar onderhoud onontbeerlijk. Haar presentatie vind je hier.

Marieke Fennema sprak tot slot nog namens Provinsje Fryslân over het belang dat de provincie hecht aan het behoud en vergroten van biodiversiteit in onze wateren.

Vanuit de 50 aanwezigen kwamen diverse vragen over o.a. gebiedsspecifieke maatregelen en de praktische toepassing van ecologisch slootschonen. In het najaar worden weer 3 demo’s over deze praktische toepassing gegeven. Nadere informatie hierover volgt z.s.m.

Veldexcursies

Na het theoretische deel was het tijd voor de veldexcursie. De aanwezigen gingen in 2 groepen uiteen; 1 groep ging met Gertie Papenburg en Anne Jansma op pad en de andere groep voegde zich bij Fokelien Looijenga en Jaap Zuidersma (It Lege Midden). Er werd gekeken naar de biodiversiteit in de aangrenzende (ecologisch geschoonde) sloten en de doorwatering van die sloten.

Tijdens de borrel naderhand werd er volop kennis uitgewisseld en nagepraat. Het bleef nog lang gezellig in Echtenerbrug.

Minicursus Biologisch Boeren 13 & 20 september

Aankomende 13 en 20 september wordt er wegens succes wederom een minicursus Biologisch boeren georganiseerd door FBBF in samenwerking met Living Lab Fryslân.

Feriening Biologyske Boeren Fryslân (FBBF)

FBBF is een groep biologische boeren die zich heeft voorgenomen om te werken aan meer bekendheid over de biologische boerenpraktijk. Behalve consumenten en beleidsmakers, willen we ook gangbare boeren inspireren met de praktische oplossingen die de biologische landbouw kan bieden, voor de boer zelf en voor de kwaliteit van de leefomgeving. FBBF gelooft erin dat veel boeren (in deze tijd van transitie) op zoek zijn naar nieuwe, duurzame mogelijkheden voor inpassing in het eigen bedrijf.

Het uitgangspunt van FBBF is dat verantwoorde productie van voedsel leidt tot een gewaardeerd product, een gezonde omgeving en minder afhankelijkheid van externe inputs. De bodem speelt hierbij een belangrijke rol. Dit uitgangspunt geldt voor alle boeren, ook al verschillen de bedrijfssystemen en de grondslag.

Voor wie?

Onze uitnodiging richt zich op belangstellenden, maar vooral ook op boeren die zich voor het eerst gewoon eens willen oriënteren op deze vorm van landbouw en actuele praktijkverhalen willen horen.

In een mini-cursus van twee avonden willen wij u vertellen wat biologisch in de praktijk betekent.

Programma-opzet

  • Avondbijeenkomst 1 (theorie): woensdag 13 september 20:00 uur

    De eerste avond is er een lezing en gesprek met Kees Water (Ekopart) over de biologische principes en de cijfers achter het bedrijf (bedrijfseconomisch en milieutechnisch).

  • Avondbijeenkomst 2 (excursie): woensdag 20 september 20:00 uur

    De tweede avond geven we een rondleiding op een biologisch dynamisch melkveebedrijf en wordt verteld door bioboeren wat hun inspireert en waar zij tegenaan lopen.

Met deze avonden proberen we concrete eye-openers te bieden en jouw vragen te kunnen beantwoorden en we gaan met elkaar de dialoog aan. We brengen elkaar vast op ideeën en kunnen zo gezamenlijk een stap zetten naar toekomstbestendige landbouw.

 

Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland.

                      

Rûchte is it nije moai

Ik bin natoerynklusyf dwaande.

Van boeren in Fryslân kregen wij de vraag of wij iets voor hen hebben om naar buiten te kunnen uiten dat ze natuurinclusieve landbouw bedrijven.

Een aantal jaren geleden hebben wij de poster ‘Rûchte is it nije moai’ ontwikkeld. Met deze poster wordt uitleg gegeven aan het containerbegrip natuurinclusieve landbouw. Wat is het? Wat kun je zoal doen als boer om hier inhoud aan te geven? En er wordt naar een online test op onze site verwezen.

Deze term sluit mooi aan bij de vraag van de betreffende boeren. In dit kader hebben wij bordjes laten maken:

Boeren die dicht bij wandel- en fietspaden gevestigd zijn kunnen een bordje in hun botanische randen, bij ecologisch geschoonde sloten of bijv. in kruidenrijk grasland plaatsen. De tekst zet aan het denken, doet een dialoog op gang komen en zorgt (hopelijk) voor wat meer ruigte in het land of bij burgers thuis om met elkaar een boost te geven aan biodiversiteit.

Er zijn twee versies:

– A4 formaat, bedoeld om aan een stal, schuur of ander gebouw te bevestigen.
– 30×60 cm, bedoeld om aan een paal bevestigd op een zichtplek te plaatsen, bijv. langs een ecologisch geschoonde sloot, een akkerrand of een ‘overhoekje’.
Vanwege een extra financiering kunnen wij een aantal van deze borden kosteloos verstrekken. Bij verzending worden handling- en portokosten in rekening gebracht.

Dit zijn de voorwaarden:

  • U bent actief met natuurinclusieve landbouw.
  • U heeft een bijeenkomst, cursus van Living Lab Fryslân en/of traject bij de Landbouw Adviespool doorlopen.
  • Voor het bord in het land: uw perceel is gevestigd naast een wandel- / fietspad of autoweg.
  • U kunt een bordje op wo 12 (va. 14.00 uur) of 19 juli bij ons kantoor in Akkrum ophalen: It Patroan 5. Meld vooraf even dat u komt via info@livinglabfryslan.frl
  • I.v.m. de zomervakantie zijn wij in september weer werkzaam vanuit Akkrum.
  • Indien wij bordjes moeten versturen dan gelden er handling- en verzendkosten.
  • Als u in de buurt woont van één van onze medewerkers dan brengen we het bordje langs.